1.Որոշեք ցրող ոսպնյակի օպտիկական ուժը, եթե նրա կեղծ կիզակետը գտնվում է ոսպնյակից 200 սմ հեռավորության վրա:  

Պատ ՝ 1/2 մ = 2 դպտր

D = 1 / F = 1 / 200 = 1 / 2 = 0,5

2. Ոսպնյակի օպտիկական ուժը 2 դպտր է: Ինչպիսի՞ ոսպնյակ է այն՝ հավաքող, թե՞ ցրող: Որքա՞ն է նրա կիզակետային հեռավորությունը:

Պատ ՝ ոսպնյակը հավաքող է, կիզակետային հեռավորությունը 2 մետր է

F = 1 * D = 1 * 2 = 2

3.Ինչպիսի՞ն է ապակե երկգոգավոր ոսպնյակը:

 ցրող

իրական

կեղծ

հավաքող

Պատ ՝ ցրող

4.Ինչպե՞ս է կոչվում այն կետը, որում ոսպնյակում բեկվելուց հետո հավաքվում են հավաքող ոսպնյակի գլխավոր օպտիկական առանցքին զուգահեռ ճառագայթները: 

Պատ ՝ գլխավոր կիզակետ

5. Առարկայի բարձրությունը 70 սմ է, իսկ նրա պատկերի բարձրությունը 52 սմ: Որքա՞ն է ոսպնյակի գծային խոշորացումը:

Γ=H/h = 52 / 70 = 1,3

6.Որքա՞ն է 0.8 մետր բարձրությամբ առարկայի պատկերի բարձրությունը, եթե ոսպնյակի գծային խոշորացումը 2.5 է: Պատասխանը գրել տասնորդականի ճշտությամբ:

Γ=H/h

H – ?

Γ = 2.5

h = 0.8 մ

H = 0.8 * 2.5 = 2

Ի՞նչ է հողը, հողի բաղադրությունը 

Հողը բնական գոյացություն է ՝ կազմված ծագումնաբանորեն իրար հետ կապված հորիզոններից, որոնք ձևավորվել են երկրի կեղևի մակերեսային շերտերի վերափոխման հետևանքով ՝ ջրի, օդի և կենդանի օրգանիզմների ներգործության շնորհիվ։ Հողը երկրակեղևի մակերեսային փխրուն շերտն է, որը փոփոխվում է մթնոլորտի և օրգանիզմների ազդեցությամբ, լրացվում է օրգանական մնացուկներով։ Օդի թթվածինը կլանում են կենդանիները և բույսերը, և այն մտնում է քիմիական միացությունների բաղադրության մեջ։ Օդի հետ հողի մեջ թափանցած ազոտը որսում են որոշ բակտերիաներ։ Ցերեկը հողի տաքանալու ժամանակ դուրս են գալիս գազեր ՝ ածխաթթու գազ, ծծմբաջրածին, ամոնիակ։ Հողն անընդհատ զարգանում և փոփոխվում է։ Բնութագրվում է բերրիությամբ՝ բույսերին մատչելի սննդանյութերով և ջրով ապահովելու ունակությամբ, որի շնորհիվ այն դառնում է արտադրամիջոց, աշխատանքի առարկա, նյութական բարիքների աղբյուր։ Հողը գյուղատնտ․ արտադրության հիմնական միջոցն է. ագրոտեխնիկական, ագրոքիիական ու բարելավող միջոցառումների կիրառմամբ այն կարելի է դարձնել առավել արդյունավետ, որի ցուցանիշը բույսերի բերքատվությունն է։

Որո՞նք են բույսերի պաշտպանության միջոցները՝ բույսերի վնասակար օրգանիզմների կանխարգելման, դրանց դեմ պայքարի և վերացման համար կիրառվող քիմիական, կենսաբանական միջոցները

Բույսերի պաշտպանությունը, գիտությունների համալիր, ընդգրկում է բույսերի վնասատուների, հիվանդությունների և մոլախոտերի դեմ պայքարի ձևերն ու եղանակները։ Խնդիրներն են վնասատուների տեսակային կազմի, տարածման, վնասի բնույթի ու չափի, բույսերի և վնասատուների փոխադարձ կապի բացահայտումը, պայքարի արդյունավետ, մարդկանց և շրջապատի համար անվտանգ եղանակների մշակումը։ Բույսերի վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարում են ագրոտեխնիկական, կենսաբանական, քիմիական, մեխանիկական և կենսաֆիզիկական եղանակներով։ Էկոլոգիապես անվտանգ է կենսաբանական եղանակը, երբ ստեղծվում են բույսերի հիվանդադիմացկուն սորտեր, իսկ բույսերի կարանտինի միջոցով սահմանափակվում է վնասատուների և հիվանդությունների տարածումը։

Ինչպե՞ս են բույսերը պաշտպանում ՝ բույսերի, բուսական արտադրանքի աճեցման, փորձարկման, պահպանման և փոխադրման վայրերում վնասակար օրգանիզմների դեմ քիմիական և կենսաբանական պայքարի միջոցների օգտագործում:

Բույսերը հիվանդանում են սնկային հիվանդություններով, երբեմն ՝ բակտերիալ, և վնասվում են վնասատուներից։ Դրանց դեմ հիմնականում կիրառվում է քիմիական պայքար, ավելի քիչ չափով ՝ կենսաբանական։ Օգտագործվում են նաև բուսական պատրաստուկներ, որոնք իհարկե ավելի քիչ արդյունավետ են։

Ի՞նչ են ագրոքիմիկատները` պարարտանյութերը, քիմիական հողաբարելավիչները, որոնք նախատեսված են բույսերի սնուցման, հողերի բերրիության բարելավման համար.

Ագրոքիմիկատները նույն թունաքիմիկատներն են, որոնք քիմիական պատրաստուկներ են, որ օգտագործվում են բույսերի հիվանդությունների և վնասատուների դեմ։

Ի՞նչ է պեստիցիդը ` բույսերի պաշտպանության միջոց, ցանկացած նյութ կամ նյութերի խառնուրդ, որը նախատեսված է որոշակի վնասատուների (ներառյալ մարդկանց և կենդանիների հիվանդություններ փոխանցողների, սննդամթերքի, գյուղատնտեսական արտադրանքի, փայտանյութի, կենդանիների կերերի արտադրության, վերամշակման, փոխադրման, իրացման գործընթացներին խանգարող և խոչընդոտող վնասատուների), բույսերի և սնկերի անցանկալի տեսակների կանխարգելման, ոչնչացման կամ պայքարի համար: Պեստիցիդների խմբում ներառված են միջատասպանները (ինսեկտիցիդներ), կրծողների դեմ պայքարի միջոցները (ռոտենդիցիդներ).

Պեստիցիդները (թունաքիմիկատներ) քիմիական միացություններ են, որոնք կիրառվում են բույսերի վնասատուների և հիվանդությունների, գյուղատնտեսական կենդանիների արտաքին մակաբույծների, մարդկանց ու կենդանիների հիվանդություններ փոխանցողների դեմ պայքարելու համար: Պեստիցիդ բառն առաջացել է լատիներեն «պեստիս»՝ վարակ, և «ցիդ»՝ սպանել, բառերից:

Պեստիցիդները թողարկվում են փոշիների, դուստերի, լուծույթների, էմուլսիաների, աերոզոլների և այլ ձևերով: Կիրառվում են մեծ մասամբ սրսկումների, փոշոտման, ախտահանման և այլ եղանակներով: Պեստիցիդներն այս կամ այն չափով թունավոր են տաքարյուն կենդանիների և մարդկանց համար, ուստի անհրաժեշտ է դրանք օգտագործելիս պահպանել անվտանգության կանոնները:Մի շարք պեստիցիդներ մարդու օրգանիզմ են թափանցում սննդի` հիմնականում մրգերի, բանջարեղենի, կաթի, կարագի, մսի հետ: Մարդու օրգանիզմում դրանց բացասական ազդեցության հետևանքները կարող են դրսևորվել ալերգիայով, տարբեր օրգանների գործունեության խանգարումներով, չարորակ ուռուցքների առաջացմամբ, իմունիտետի նվազմամբ և այլն: Ուստի պեստիցիդների պարունակությունը սննդամթերքում չպետք է գերազանցի սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիան:

Ի՞նչ է սնկասպանները (ֆունգիցիդներ), մոլախոտերի դեմ պայքարի համար նախատեսված նյութերը (հերբիցիդներ), բույսերի աճի կարգավորիչները, ֆերոմոնները, դեֆոլիանտները, դեսիկանտները:

Սնկասպանները քիմիական պատրաստուկներ են, պայմանավորված բնակլիմայական պայմաններով, երբ առկա է բարձր խոնավություն և ջերմություն, սնկերը բույսերի վրա ակտիվ տարածում են գտնում։ Դրանց դեմ պայքարում են ֆունգիցիդներով։  

Change the sentences to reported speech!

1.Mary informed me that she would play a card game the next day.

2. Sophie said that she had gone to bed early last night.

3. The teacher told Jenny that she had to learn her grammar.

4. Jessica told the immigration officer that that was her first trip to England.

5. He told me that I am the most beautiful girl he had ever seen.

6. Marty said that she was going to visit her uncle the following month.

7. Lara said that she got on with her parents really fine.

8. Gloria explained that she couldn’t come to the party because she was going away for the weekend.

9. Mark said that his friend had found a new job in the music business.

10. Judy complained that she had already written that essay four times .

11. Peter announced that he wouldn’t give up until that factory was shut down.

12. Her boyfriend told her that she had bought a wonderful dress.

13. Paul said that he didn’t like his new flat.

14. My father told Ben, “I am sure I saw you here last week.

15. My father told Ben that he was sure he had seen me there the week before.

16. Betty said that if she had known answer, she would tell me.

Change to reported speech.

1.The boy asked the tour guide, “Where is the main tourist office? “

The boy asked the tour guide where the main tourist office was.

2. The police officer said, “Get out of the car !

The police officer ordered the boys to get out of the car.

3. The woman asked,” How long have you worked as a tour guide ?”

The woman wanted to know how long I had worked as a tour guide.

4. He said, “Come to me !

He told me to come to him.

5. I asked the waiter,” When is dinner served ?”

 I asked the waiter when dinner was served.

6. The old lady asked the policeman, “Is there a shopping centre nearby?”

The old lady wanted to know if there was a shopping centre nearby.

7. Dad asked,” Did you find my glasses ?”

Dad asked me if I had found his glasses.

8. He said to his son, “Don’t be afraid !”

 He told his son not to be afraid.

9. Dad advised us “, You should always wear a helmet when you ride a bike!”

 Dad advised us to wear a helmet when we rode a bike.

10. The biologist wondered, “What kind of marine animals are there in the park”?

 The biologist wondered what kind of marine animals where there in the park.

11. The journalist asked, “Have you published any interesting stories yet?”

The journalist wanted to know if I had published any interesting stories .

12. He said to her, “I may not be able to meet you at the airport.”

 He told her he might not be able to meet her at the airport.

13. She said, “Let’s go out !”

She suggested going out.

14. The doctor told her, “Don’t get up until Sunday!”

The doctor told her not to get up until Sunday.

15. The girl said, “Please don’t tell my parents “!

The girl begged the teacher not to tell her parents.

16. She asked, “Can I go tomorrow?”

 She asked if she could go the next day.

Упражнение 1

а) Положить на полку, удобно расположиться, предполагать ответ, сложить книги, располагать запасами, предлагать помощь, кратко изложить содержание, проложить путь.

б) Город Ростов, устье заросло, морские водоросли, дети подросли, выростить в саду, произростать в пустыне, богатая ростительность, выращенные лимоны, мир растений, переходный возрост, заросли камыша, сберечь поросль, подростковый врач, растущие на берегу, зеленый росток, отросль хозяйства.

Упражнение 2

Спишите, вставляя пропущенные буквы, графически объясняя выбор орфограмм в корне.

а) Излагать содержание, хорошо изложить; знать признаки прилагательного; написать изложение; оба слагаемых; расположиться на ночлег; располагать свободным временем.

б) Гул нарастает, роскошные растения, заросли камышом, выросли подснежники; зеленые водоросли, Ростислав; растущий ребенок.

в) Предположения не подтвердились; капельки росы; тропа зарастает; растительное масло; изменить положение; лепестки растений; слагать стихи; желуди проросли; сберечь растения от мороза; просека зарастает; предложить помощь.

Ե՞րբ է Արցախում սկսվել հայ-ադրբեջանական պատերազմը։ Ե՞րբ է ԼՂՀ-ն հռչակվել անկախ։

Արցախում զանգվածային բռնություններն իրենց գագաթնակետին էին հասել 1991 թ. ապրիլ-մայիս ամիսներին: Հայերին տեղահանելու նպատակով ադրբեջանական հատուկ նշանակության ջոկատները խորհրդային զորքերի հետ միասին բացահայտ պատերազմ սկսեցին Գետաշենի և Շահումյանի հայ բնակչության դեմ: Տեղի հայ բնակչությունը հարկադրված լքեց պապենական հողը: 1991 թվականի մայիսին ԼՂԻՄ – ում հայ-ադրբեջանական ազգամիջյան պատերազմ սկսեց: Հայրենի եզերքը պաշտպանելուն զուգընթաց միջազգային հանրությանը Արցախյան հիմնահարցը ներկայացնելու, նրա աջակցությունը ստանալու ակնկալիքով արցախահայությունը ԼՂՀ – ի հռչակումից (1991 թ. սեպտեմբերի 2) հետո ՝ 1991 թ. դեկտեմբերի 10-ին, անցկացրեց անկախության հանրաքվե: ԼՂՀ – ի բնակչության քվեարկության իրավունք ունեցողների 80 % – ը մասնակցեց այդ հանրաքվեին, իսկ քվեարկողների 99 % – ից ավելին ձայն տվեց անկախության օգտին: 
Նշե՛ք Արցախյան պատերազմի առանցքային դրվագները։

Արցախյան պատերազմի առանցքային դրվագներն են.

1992 թվականի հունվարին ազատագրվեց Կրկժանը, որը ադրբեջանցի գրոհայինների ռազմական հենակետերից մեկն էր:

Փետրվարի վերջին վերացվեց Խոջալուի ռազմական խմբավորումը:

Աշոտ Ղուլյանի գլխավորությամբ, հայ ազատամարտիկները մոտեցան օդանավակայանին:

1992 թվականի մայիսի 9 – ին ազատագրվեց Շուշին:

1992 թվականի մայիսի 18 – ին ազատագրվեց Լաչինը:

1993 թվականի գարնանը հայերը սկսեցին ազատագրել բռնազավթված հայկական տարածքները. Քելբաջար, Ֆիզուլի, Ջեբրաիլ, Աղդամ:

Ո՞ր կառույցն է զբաղվում Արցախյան խնդրի խաղաղ կարգավորման գործընթացով։ Ի՞նչ արդյունքներ ունեցավ խնդրի խաղաղ կարգավորման փորձերը։

Արցախյան խնդրի խաղաղ կարգավորման գործընթացով զբաղվում էր ԵԱՀԿ – ն: ԵԱՀԿ – ն կոչ էր անում միջազգային հեղինակավոր կառույցներին շտապ միջոցներ ձեռնարկել Ադրբեջանի վայրագությունները դադարեցնելու համար: Փաստորեն, իր գոյության ողջ ընթացքում ԵԱՀԿ – ն առաջին անգամ դարձավ միջազգային առճակատման լուծման միջնորդ:

Նկարագրե՛ք Ապրիլյան պատերազմը։

Ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը ադրբեջանական կողմը Արցախի Հանրապետության նկատմամբ սկսեց լայնածավալ հարձակողական գործողություններ, կիրառելով իր զինանոցում եղած ռազմական տեխնիկայի գրեթե բոլոր հնարավոր տեսակները: «Սմերչ» տեսակի արկեր արձակվեցին Թալիշի, Մարտակերտի, Մատաղիսի և Հադրութի ուղղությամբ: Այս ամենը հանգեցրեց զոհերի, այդ թվում ՝ խաղաղ բնակիչների շրջանակում: Ապրիլի 5 – ին Ադրբեջանը հարկադրված դիմեց Ռուսաստանի Դաշնության միջնորդությանը ռազմական գործողությունները դադարեցնելու հարցում: Հայկական կողմը ապրիլյան մարտերի հետևանքով կորցրել է 800 հեկտար տարածք, ադրբեջանականը ՝ համաձայն հակամարտող կողմերի տարածած տեղեկությունների, տարածքային կորուստ չի ունեցել: Հայկական կողմի զոհերի թիվը եղել է 100, Ադրբեջանինը ՝ հնգապատիկը, նաև հայկական լրատվամիջոցների հրապարակումներում ապրիլյան մարտերի ժամանակ ադրբեջանական կողմի կորուստների մասին շրջանառվում են մինչև 1000 սպանված և շուրջ 2000 վիրավոր։

Նկարագե՛ք 2020 թվականի պատերազմը և համեմատե՛ք այն նախորդ պատերազմերի հետ։

2020 թվականի Արցախյան պատերազմը սկսել է սեպտեմբերի 27 – ի առավոտյան, ժամը 07:10 – ին և ավարտվել նոյեմբերի 9 – ի, լույս տասի գիշերը կապիտուլացիոն համաձայնագրով: Արցախի Հանրապետությանը ռազմական աջակցություն է ցուցաբերել Հայաստանը, Ադրբեջանին՝ Թուրքիան։ Պատերազմը 1988 թվականին սկսված արցախյան հակամարտության վերջին էսկալացիան է, և ամենաարյունալին՝ առաջին պատերազմից հետո։

A. Circle the correct answer.

1.’Has you brother gone out?’ Mum asked me.

Mum asked me if my brother has gone/had gone out.

2. ‘Do you know the answer?’ Miss Smith asked Ruby.

Miss Smith asked Ruby if she knew/had known the answer.

3. ‘Is this your car?’ the police officer said to the man.

The police officer asked the man if it is/was his car.

4. ‘Have you been to see the exhibition?’ I asked Benjamin.

I asked Benjamin if he went/had been to see the exhibition.

5. ‘Does your laptop need a new battery?’ Jerry asked me.

Jerry asked me if my laptop nedded/will need a new battery.

6. ‘Are you having a barbecue?’ I asked the Browns.

I asked the Browns if they were having/had been having a barbecue.

B. Write one word in each gap.

1.’Will you be at the party?’ Richard asked me.

Richard asked me if I would be at the party.

2. ‘May I ask you a few questions?’ the woman asked Ted.

The woman asked Ted if she might asked him a few questions.

3. ‘Can we go to the zoo tomorrow?’ Jane asked her father.

Jane asked her father if they could go to the zoo the following day.

4. ‘ Shall I study maths or English?’ Sally asked her best friend.

Sally asked her best friend whether she should study maths or English .

5. ‘Can you write with your left hand?’ Val asked me.

Val asked me whether I could write with my left hand.

6. ‘ Shall we play tennis or volleyball?’ Debbie asked her ister.

Debbie asked her sister if they should play tennis or volleyball.

7. ‘May I leave the table?’ Samantha asked her parents.

Samantha asked her parents if she might leave the table.

8. ‘Will our bus leave on time?’ Mum asked the driver.

Mum aske dthe driver whether our bus would leave on time.

C. Complete each second sentence so that it has a similar meaning to the first sentence. Write between two and five words.

1.”When did your brother join the army?’ Rusy asked me.

Rudy asked me when my brother had joined the army.

2. ‘How was your trip to Turkey?’ I asked Katherine.

I asked Katherine how her trip to Turkey had been.

3. ‘How will we find your keys in the dark?’ Ashley asked Susie.

Ashley asked Susie how they would find her keys in the dark.

4. ‘Why was Rob on TV?’ Denise asked me.

Denise asked me why Rob had been on TV.

5. ‘ Who saw you at the park?’ the police officer asked me.

The police officer asked me who had seen me at the park.

6. ‘Who did you see at the park?’ the police officer asked me.

The police officer asked me who I had seen at the park.

D. Look at the pictures and complete the sentences.

1.My mum told me to tide my room.

2. I told the dog to stop following me.

3. The man told the woman to listen carefully.

4. The parrot told the boy to shut up.

5. Jenny’s grandma told her to push harder.

6. The magician told her to pick a card.

E. Choose the correct answer.

1.’Could you pass me the salt, please?’ I asked the man next to me.

I asked the man next to me to pass me the salt.

2. ‘Would you mind waiting a moment?’ the shop assistant asked the woman.

The shop assistant asked the woman to wait a moment.

3. ‘Please don’t leave your dirty football boots in the hall,’ Mum said to Doug.

Mum told to Doug not to leave his dirty football boots in the hall.

4. ‘Could you tell us where you were at six o’clock?’ the police officers asked Barry.

The police officers askef Barry to tell them where he had been at six o’clock.

5. ‘Could I have your e-mail address?’ I asked Mariella.

I asked Mariella to give me her e-mail address.

6. ‘Can I have a new Xbox for my birthday?’ I asked my mum.

I asked my mum to get me a new Xbox.

F. If the word or phrase in bold is correct, put a tick. If it is wrong, write the correct word or phrase.

1.I asked Tony why she had taken my CD without asking me.

2. Roger told Isabelle not to make any plans for the weekend.

3. –

4. Alexander asked his dad to give him some money for his school trip.

5. I told Jeremy not to move while I took his photograph.

6. –

Սահմանադրությունը մեր կյանքի արտացոլումն է: Սահմանադրության յուրաքանչյուր կետ իր արտացոլումն ու դերակատարումն ունի մեր կյանքում: Ըստ Սահմանադրության, Հայաստանի  Հանրապետությունն   ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է: Սահմանադրության Հոդված 3 – ի 1 – ին կետի համաձայն, մարդը բարձրագույն արժեք է: Պետությունը, և, առհասարակ, հասարակությունը փոխադարձաբար պարտավոր է ապահովել այսպես կոչված մարդու բարձրարժեք լինելը: Հասարակության վերաբերմունքը այս հարցի նկատմամբ պետք է դրսևորված լինի այլոց իրավունքներին, արժանապատվությանը, և, ընդհանուր առմամբ, կյանքին չխանգարելու ձգտումով:

Հոդված 12. Շրջակա միջավայրի պահպանությունը և կայուն զարգացումը

Պետությունը խթանում է շրջակա միջավայրի պահպանությունը, բարելավումը և վերականգնումը, բնական պաշարների ողջամիտ օգտագործումը՝ ղեկավարվելով կայուն զարգացման սկզբունքով և հաշվի առնելով պատասխանատվությունն ապագա սերունդների առջև:

Յուրաքանչյուր ոք պարտավոր է հոգ տանել շրջակա միջավայրի պահպանության մասին:

Հոդված 12 – ով ամրագրված է շրջակա միջավայրի պահպանությունը և կայուն զարգացումը: Յուրաքանչյուր ոք, անկախ սեռից, տարիքից, ազգությունից (և այլն), պարտավոր է հետևել վերոնշյալ կետին և բնականաբար ՝ կիրառել: Եվ, հետո, անկախ վերոնշյալ հոդվածից, մարդը, որպես կենդանի, բանական էակ, չի կարող ապրել մարդուն ոչ հարիր միջավայրում, և, շատ դեպքերում, հենց մարդն է վնասում շրջակա միջավայրը: Հարկավոր է գիտակցել, որ ցանկացած պարագայում, առաջին հերթին այն ամենավտանգավորն ու վնասակարը հենց մարդու համար է:

Հոդված 22. Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը

Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը Երևանն է:

Թեմատիկ հարցեր և վարժություններ.   

1. Ի՞նչ պայմաններ են անհրաժեշտ բույսերի աճման համար:

Բույսերի աճման համար անհրաժեշտ է հող, ջերմություն, լույս, խոնավություն ՝ ջուր:

2. Ինչո՞ւ  են  ազոտը և ֆոսֆորը համարվում կենսական  տարրեր:

Կենսական են կոչվում այն տարրերը, որոնք առաջացնում են բարդ օրգանական նյութեր, և, որոնք էլ ապահովում են օրգանիզմի կենսագործունեությունը: Ֆոսֆորը և ազոտը իրենց դերն ունեն օրգանիզմի կենսագործունեության մեջ, այդ իսկ պատճառով էլ համարվում են կենսական տարրեր:

3. Ինչո՞ւ են հողին տալիս պարարտանյութեր, ինչպիսի՞ պարարտանյութեր գիտեք….

Պարարտանյութերը հարստացնում են հողը բույսին անհրաժեշտ միկրոէլեմենտներով, առավելապես ՝ ազոտով, ֆոսֆորով, կալիումով, երկաթով, պղնձով, բորով և այլն: Նույն էլեմենտները կան նաև օրգանական ծագման, որպես կանոն դրանք լինում են թռչնաղբի, գոմաղբի կոմպոստի մեջ, բայց ավելի քիչ քանակությամբ: Պարարտանյութերի տեսակներից են ՝ ազոտական (ամոնյակային սիլիտրա, կարբամիտ, միզանյութ և այլն), ֆոսֆորական (սուպերֆոսֆաթ), կալիումական (կալիումի քլորիդ): Այժմ լայնորեն կիրառվում են կոմբինացված պարարտանյութերը, որում պարունակվում է և՛ ազոտ, և՛ ֆոսֆոր, և՛ կալիում, օրինակ ՝ նիտրոամոֆոսկա: Այն գրանուլացված պարարտանյութ է, որը միաժամանակ պահպանում է երեքից էլ ՝ ազոտ, ֆոսֆոր կալիում:

4. Ի՞նչ է «Նիտրատային  աղետը»:

1970-ական թվականներին աշխարհի տարբեր երկրներում հանելուկային թունավորումների բռնկումներ գրանցվեցին: Ինչպես պարզվեց՝ պատճառը նիտրատներն էին, որոնք մեծ քանակությամբ օգտագործվել էին, որպես պարարտանյութ: Ահա՛ թե ինչու նիտրատներ պարունակող սննդամթերքներով զանգվածային թունավորումներ անվանվեցին նիտրատային աղետ:

Նախկինում, երբ որպես պարարտանյութ օգտագործում էին գոմաղբը, նիտրատների հիմնախնդիր չի առաջացել: Գոմաղբմ ու օրգանական բնույթի մյուս պարարտանյութերը դանդաղ քայքայվում են՝ ապահովելով ազոտի մուտքը դեպի բույսեր, և հողում նիտրատների ավելցուկ չի առաջացնում:

5. Ո՞ր տարրերն են ընդգրկված 5֊րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում:

5-րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում ընդգրկված տարրերն են ՝ ազոտը (N), ֆոսֆորը (P), արսենը (As), ծարիրը (Sb) և բիսմութը (Bi):

6. Ո՞ր տարրի  մոտ է ավելի ուժեղ արտահայտված ոչ մետաղական հատկությունները ազոտի՞, թե՞ ֆոսֆորի. ինչո՞ւ:

Ոչ մետաղական հատկությունները պայմանավորված են էլեկտրոնային շերտերում, մասնավորապես ՝ արտաքին էլեկտրոնային շերտում եղած էլեկտրոնների թվով: Որքան քիչ է արտաքին էլեկտրոնային շերտում էլեկտրոնների թիվը, այնքան հեշտությամբ են նրանք էլեկտրոններ տալիս, հետևաբար, այնքան ուժեղ են նրանց ոչ մետաղական հատկությունները և հակառակը: Մենդելեևի պարբերական աղյուսակում դեպի աջ գտնվող տարրերը ավելի ոչ մետաղական են, քան ձախ ուղղության վրա գտնվողները, նույն կերպ, վերևում գտնվող տարրերը ավելի ոչ մետաղական են, քան դեպի ներքև իջնողները, հետևաբար, ազոտն ավելի ոչ մետաղական է, քան ֆոսֆորը:

7. Ազոտը և ֆոսֆորը համարվում են կենսական տարրեր. ինչո՞ւ:

Ազոտը երկնագնդի մթնոլորտի մոտավորապես 78 % – ն է կազմում, սակայն, միացությունների ձևով ՝ երկրակեղևում, ըստ զանգվածային բաժնի ՝ 0,0017 %: Ֆոսֆորի զանգվածային բաժինը երկրակեղևում 0,105 % է: Ազոտն առկա է սպիտակուցների, նուկլեինաթթուների, հեմոգլոբինի և բազմաթիվ այլ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի մոլեկուլների բաղադրության մեջ: Չափահաս մարդու օրգանիզմը միջին հաշվով 1,8 կգ ազոտ է պարունակում: Ֆոսֆորը նույնպես առկա է կենդանի օրգանիզմների համար խիստ կարևոր նյութերի, օրինակ ՝ նուկլեինաթթուների և լիպիդների բաղադրության մեջ: Միացությունների ձևով ֆոսֆորը մտնում է մարդու և կենդանիների ոսկրային, մկանային և նյարդային հյուսվածքներ կազմության մեջ։ Նրանց համար ֆոսֆորի աղբյուր է ծառայում բուսական սնունդը։ Սննդի մեջ ֆոսֆորի միացությունների պակասության դեպքում մարդու և կենդանիների մեջ առաջանում են լուրջ հիվանդություններ։ Ազոտի քանակի կտրուկ նվազման ժամանակ առաջանում է դեկոմպրեսիա հիվանդությունը։