Ո՞ր լեռն ունի Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթը
Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթն ունի Արարատ լեռը, որը ներկայումս գտնվում է Թուրքիայի տարածքում: Այն նաև հայտնի է Մասիս անունով, ծովի մակարդակից բարձր է 5165 մ: Փոքր Արարատը կամ Սիսն ունի 3925 մ բարձրություն:
Թվե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի մի քանի խոշոր լճեր
Հայկական լեռնաշխարհը հայտնի է իր 3 խոշոր և բազմաթիվ միջին ու փոքր մեծության լճերով: Խոշորրներից Սևանա լիճը (Գեղամա ծով), գտնվում է ՀՀ տարածքում: Սևանն աշխարհի բարձրադիր լճերից է, ունի քաղցրահամ ջուր: Լիճ են թափվում 29 գետ ու գետակ, սկիզբ է առնում միայն Հրազդան գետը: Լճում եղել է 1 կղզի, որը լճի մակերևույթի իջեցման հետևանքով վերածվել է թերակղզու:
Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր լճերից է Վանա լիճը ՝ Բզնունյաց ծովը: Այն 2,5 անգամ մեծ է Սևանա լճից: Չնայած լճի աղիությանը ՝ նրանում բազմանում է տառեխ ձուկը: Լիճն ունեցել է 7 կղզի, ջրի բարձրանալու հետևանքով 3-ն անցել են ջրի տակ: Վանա լճի ամենամեծ կղզին Աղթամարն է:
Հայկական լեռնաշխարհի հարավարևելյան մասում գտնվում է մեր հայրենիքի ամենամեծ լիճը, որ հնում կոչվել է Կապուտան, ավելի ուշ ՝ Ուրմիո: Լճի ջրերը խիստ աղի են, որի պատճառով զուրկ է կենդանական աշխարհից:
Ո՞ր գետն է այլ կերպ անվանվում «Մայր գետ»
«Մայր գետ» են կոչում Արաքս գետը, որն ունի նաև Երասխ անվանումը:
Թվե՛ք Հայկական լեռնաշխարհի մի քանի խոշոր գետեր
Հայկական լեռնաշխարհի խոշոր գետերից են ՝ Արաքսը (1072 կմ), Եփրատը (3065 կմ), Տիգրիսը (1900 կմ), Կուրը (1364 կմ):
Մինչև 1920 թվականը Հայաստանում գործել են սննդի արդյունաբերության հումքի վերամշակման 20 համեմատաբար խոշոր և մի քանի հարյուր տնայնագործ, ձեռնարկություններ։ Առավել զարգացած էր գինու-կոնյակի ճյուղը, որտեղ գերակշռել է ռուս, կապիտալը։ Արտադրվել է նաև պանիր (1913 թվականին՝ 700 տ), պահածո (1,2 միլիոն պայման. տուփ), գարեջուր (5410 հլ), օճառ (367 տ), զտված բրինձ (1305 տ) և այլն։ 1929-1940 թվականներին շահագործման են հանձնվել Արզնիի հանքային ջրերի շշալցման, Երևանի պահածոների, Այգեհովտի ֆերմենտացման գործարանները, Երևանի և Գյումրիի մսի կոմբինատները, Երևանի ծխախոտի ու հրուշակեղենի-մակարոնի ֆաբրիկաները։ 1913 թվականի համեմատությամբ՝ 1940 թվականին սննդի արդյունաբերության արտադրանքի ծավալն աճել է 8 անգամ։ 1941-1945 թվականներին ձեռնարկությունները մթերք են արտադրել բանակի համար։ Արտադրանքի ընդհանուր ծավալը կրճատվել է 30 %-ով։ Միաժամանակ շարունակվել է Աշտարակի ու Կոտայքի գինու, Արմավիրի պահածոների, Սպիտակի շաքարի, Արզնիի ապակե տարաների գործարանների և այլ օբյեկտների շինարարությունները։ 1946-1960 թվականներին վերականգնվել է արտադրության 1940 թվականի մակարդակը։ Կառուցվել են Երևանի կոնյակի, մարգարինի, գարեջրի, Փարաքարի գինու, Սպիտակի կիտրոնաթթվի գործարանները, Գյումրիի հրուշակեղենի ֆաբրիկան, տարբեր շրջաններում ՝ պանրագործարաններ և այլն, միաժամանակ վերակառուցվել և ընդլայնվել են հին ձեռնարկությունները։
ԽՍՀՄ-ի փլուզման նախաշեմին ճյուղը միավորել է 200-ից ավելի ձեռնարկություններ (18 ենթաճյուղ) և տվել ՀՀ արդյունաբերության համախառն արտադրանքի ընդհանուր ծավալի 18,8 %-ը (1990)։ 1995 թվականից սննդի արդյունաբերությունը ՀՀ արդյունաբերության առաջատար ճյուղերից է, որին բաժին է ընկնում համախառն արդյունաբերական արտադրանքի 37 %-ը։ Ճյուղը միավորում է գինու-կոնյակի, հանքային ջրերի, ալրաղաց, կաթնամթերքի, մրգի և բանջարեղենի, պահածոների, ծխախոտի, մսամթերքի, ձկնեղենի արտադրության հարյուրավոր խոշոր, միջին ու մանր ձեռնարկություններ։
Արդյունաբերության գինեգործությունը Հայաստանում սկզբնավորվել է 20-րդ դարի 2-րդ կեսին։ Ներկայումս հանրապետության գինու-կոնյակի արդյունաբերությունը միավորում է գինենյութի, գինիների, օղու և կոնյակի արտադրության մի քանի տասնյակ ձեռնարկություններ։ Հայտնի են տարբեր մակնիշների կոնյակները, սովորական ու թնդեցված գինիները, շամպայն գինին, օղու տարբեր տեսակներ և ալկոհոլային այլ խմիչքներ։ Հայաստանի կոնյակներն ու գինիները միջազգային համտեսներում և ցուցահանդեսներում նվաճել են բազմաթիվ ոսկե ու արծաթե մեդալներ։ Արտադրվող գինիների ու կոնյակների, ինչպես նաև մրգի ու բանջարեղենի պահածոների, հանքային ջրերի, պանրի տեսակների մեծ մասն արտահանվում է։
Սննդի արդյունաբերությունը ՀՀ – ի համար ունի ավելի քան մեծ ու շատ կարևոր դեր: Եթե Հայաստանը չունենար իր սննդի ստեղծման հնարավորությունները, և ՀՀ – ում սնունդ լիներ միայն ներկրումով, ապա դրա հետևանքները կարող էին շատ ծանր լինել: Սննդի արդյունաբերությունը փոխկապակցված է տնտեսության մյուս ճյուղերի հետ ևս: Օրինակ, սննդի արդյունաբերությունը սերտորեն փոխկապակցված է տրանսպորտի, սպասարկման ոլորտի հետ: Սննդի արդյունաբերության զարգացման հեռանկար, ՀՀ – ն, միանշանակ ունի: Դրա զարգացումնը սերտորեն կապված և կախված է գյուղատնտեսության և մեքենաշինության հետ:
Христианство. Христианская вера строится на том, что Иисус из Назарета есть Господь и Спаситель. По учению христианства, Бог един, но в нем существуют три личности Отец, Сын и Святой Дух. По церковной догматике, после смерти людей ждет рад или ад – это решится на Страшном суде. Христианство делится на православие, католицизм, протестантизм.
Ислам. Ислам в переводе с арабского слово означает покорность. Мусульмане исповедуют, что нет никакого божества, кроме Аллаха. По преданию, Аллах передал пророку Мухаммеду через ангела Коран, который стал священным писанием. Мусульманский мир разделен на два больших течения — сунниты и шииты.
Буддизм. Буддистское Учение возникло в Древней Индии. Основатель – Будда Шакьямуни. Свою философию он свел е четырем пунктам: мир полон страданий, причина страданий есть результат моей плохой кармы, порождаемой привязанностью ко всему земному, страдание можно прекратить, существует путь для прекращения страданий. Будда достиг прозрения через медитацию.
Иудаизм. Приверженцы иудаизма верят, что существует один Бог — создатель всего. Название религии происходит от ветхозаветного Иуды. Почитают две основные книги – «Пятикнижие» и «Тору», которые полностью регламентируют жизнь иудея. Иудаизм предполагает приход Мессии — пророка Бога – который вернет человечество к исполнению законов творца.
• ՍԻՄԲԻՈԶԸ ԵՐԿՈՒ ԿԱՄ ԱՎԵԼԻ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ ՄԻՋև ՓԱԿ և ՀԱՃԱԽ՝ ԵՐԿԱՐԱՏև ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ Է: 1877 Թ. ԱԼԲԵՐՏ ՖՐԱՆԿԸ ԳՈՐԾԱԾԵԼ Է ԲԱՑԱՏՐԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՔԱՐԱՔՈՍՆԵՐԻ ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԿԱՊԸ։ 1879 Թ. ԳԵՐՄԱՆԱՑԻ ՍՆԿԱԲԱՆ ՀԱՅՆՐԻԽ ԴԵ ԲԱՐԻՆ ԱՅԴ ԲԱՌԸ ՍԱՀՄԱՆԵԼ Է ՈՐՊԵՍ՝ «ՏԱՐԲԵՐ ՕՐԳԱՆԻԶՄՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՂ ԱՊՐԵԼԸ»։ ՍԻՄԲԻՈԶԻ ԱՄԵՆԱՀԱՅՏՆԻ ՕՐԻՆԱԿՆԵՐԻՑ Է ՄԻՋԱՏՆԵՐԻ ՄԻՋՈՑՈՎ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԾԱՂԻԿՆԵՐԻ ՓՈՇՈՏՈՒՄԸ, ՈՐԻ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ ՄԻՋԱՏՆԵՐԸ ՍՆՎՈՒՄ ԵՆ ՆԵԿՏԱՐՈՎ։
2• ՍԻՄԲԻՈՏԻԿ OՐԳԱՆԻԶՄՆԵՐԸ ՀԱՃԱԽ ԲՆՈՐՈՇՎՈՒՄ ԵՆ ՀԱԿԱԴԻՐ ՎԱՐՔԱԳԾԱՅԻՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ։ ԵԹԵ ԴՐԱՆՑԻՑ ՄԵԿԸ ՇԱՐԺՈՒՆԱԿ Է, ԱՊԱ ՄՅՈՒՍԸ, ՈՐՊԵՍ ԿԱՆՈՆ, ՎԱՐՈՒՄ Է ՊԱՍԻՎ ԿԵՆՍԱԿԵՐՊ, ԵԹԵ ՄԵԿԸ OԺՏՎԱԾ Է ՀԱՐՁԱԿՄԱՆ ԿԱՄ ՊԱՇՏՊԱՆՈՂԱԿԱՆ ՀԱՐՄԱՐԱՆՔՆԵՐՈՎ, ԱՊԱ ՄՅՈՒՍԸ ԶՈՒՐԿ Է ԼԻՆՈՒՄ ԴՐԱՆՑԻՑ։ ՍԱԿԱՅՆ ՆՄԱՆ ՓՈԽՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՄԻՇՏ ՉԷ ՈՐ ԼԻՆՈՒՄ ԵՆ ՓՈԽՕԳՏԱԿԱՐ։ ԱՅՍՊԻՍՈՎ, ՍԻՄԲԻՈԶԻ, ՏԱՐԲԵՐ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՂ ԳՈՅՈՒԹՅԱՆ ՀԵՏևԱՆՔՈՎ ՁևԱՎՈՐՎՈՒՄ ԵՆ ՓՈԽՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԱՐԲԵՐ ՁևԵՐ:
3.• ԿՈՈՊԵՐԱՑԻԱ` ԿՈՈՊԵՐԱՑԻԱՅԻ ԴԱՍԱԿԱՆ ՕՐԻՆԱԿ Է ՄԵՆԱԿՅԱՑ ԽԵՑԳԵՏՆԻ և ԿՈՐԱԼՅԱՆ ՊՈԼԻՊՆԵՐԻ՝ ԱԿՏԻԱՆԵՐԻ ՀԱՄԱՏԵՂ ԿԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԵՐԲ ԵՐԿՈՒ ՏԵՍԱԿՆԵՐՆ ԷԼ ՕԳՈՒՏ ԵՆ ՍՏԱՆՈՒՄ: ԽԵՑԳԵՏԻՆԸ ԲՆԱԿՎՈՒՄ Է ՓԱՓԿԱՄԱՐՄՆԻ ԴԱՏԱՐԿ ԽԵՑՈՒ ՄԵՋ և ԻՐ ՎՐԱ ՏԱՆՈՒՄ Է ԱԿՏԻՆԻԱՅԻՆ։ ԱՆՇԱՐԺ ՊՈԼԻՊԻ ՀԱՄԱՐ ԴԱ ՁԵՌՆՏՈՒ Է, ՔԱՆԻ ՈՐ, ՀԱՏԱԿՈՎ ՏԵՂԱՇԱՐԺՎԵԼՈՎ, ԽԵՑԳԵՏԻՆԸ ԸՆԴԱՐՁԱԿՈՒՄ Է ԱԿՏԻՆԻԱՅԻ ՈՐՍԻ ՀԱՄԱՐ ՏԱՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ։ ՈՐՈՇԱԿԻ ՕԳՈՒՏ Է ՍՏԱՆՈՒՄ ՆԱև ԽԵՑԳԵՏԻՆԸ։ ՆՐԱՆ Է ՀԱՍՆՈՒՄ ԱԿՏԻՆԻԱՅԻ ԿՈՂՄԻՑ ՈՐՍԱԾ ՍՆՆԴԻ ՈՐՈՇ ՄԱՍԸ։ ՆՄԱՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՊՔՈՒՄ ԵՐԿՈՒ ՏԵՍԱԿՆ ԷԼ ՕԳՈՒՏ ԵՆ ՍՏԱՆՈՒՄ, ՍԱԿԱՅՆ ԴՐԱՆՑ ՀԱՄԱՏԵՂ ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ՅՈՒՐԱՔԱՆՉՅՈՒՐ ՏԵՍԱԿԻ ՀԱՄԱՐ ՊԱՐՏԱԴԻՐ ՊԱՅՄԱՆ ՉԻ։
4. • ԿՈՄԵՆՍԱԼԻԶՄ` ԿՈՄԵՆՍԱԼԻԶՄԻ ԴԵՊՔՈՒՄ ԵՐԿՈՒ ՓՈԽԱԶԴՈՂ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻՑ ՄԻԱՅՆ ՄԵԿՆ Է ՕԳՈՒՏ ՍՏԱՆՈՒՄ։ ՄՅՈՒՍ ՏԵՍԱԿԻ ՀԱՄԱՐ ԿՈՄԵՆՍԱԼԻ ՀԵՏ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՆՏԱՐԲԵՐ Է։ ՇԱՏ ՏԵՍԱԿՆԵՐ ՍՆՎՈՒՄ ԵՆ ԱՅԼ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ ՍՆՆԴԻ ՄՆԱՑՈՐԴՆԵՐՈՎ, ԿԱՄ ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄ ՈՒՐԻՇՆԵՐԻ ԹԱՔՍՏՈՑԸ, ՆՐԱՆՑ ՉՎՆԱՍԵԼՈՎ և ԱՊՐԵԼՈՎ ԱՆՆԿԱՏ։ ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՇԱՏ ՏԵՍԱԿՆԵՐ ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄ ԵՆ ԱՅԼ ԲՈՒՅՍԵՐԻՆ ՈՐՊԵՍ ԱՊՐԵԼԱՎԱՅՐ։ ԷՊԻՖԻՏ ԲՈՒՅՍԵՐԸ՝ ՈՐՈՇ ՋՐԻՄՈՒՌՆԵՐ, ՔԱՐԱՔՈՍՆԵՐ, ՄԱՄՈՒՌՆԵՐ, ՊՏԵՐՆԵՐՆԵՐ ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄ ԵՆ ԾԱՌԱԲՈՒՅՍԵՐԻՆ ՈՐՊԵՍ ՀԵՆԱՐԱՆ, ԱՅԼ ՈՉ ԹԵ ՈՐՊԵՍ ՍՆՆԴԱՆՅՈՒԹԵՐԻ ԱՂԲՅՈՒՐ։ ՀԵՏևԱԲԱՐ ՆՇՎԱԾ ՕՐԳԱՆԻԶՄՆԵՐԸ ՍՏԱՆՈՒՄ ԵՆ ՕԳՈՒՏ՝ ՉՎՆԱՍԵԼՈՎ ԾԱՌԵՐԸ։
5. • ԱՄԵՆՍԻԱԼԻԶՄ՝ ՄԻ ՏԵՍԱԿԸ ՃՆՇՈՒՄ Է ՄՅՈՒՍԻՆ, ԲԱՅՑ ԻՆՔԸ ՉԻ ԿՐՈՒՄ ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ։ ՊՐՈԿՏՈԿՈՈՊԵՐԱՑԻԱ՝ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ ՓՈԽԱԴԱՐՁ ՕԳՈՒՏ ԵՆ ՍՏԱՆՈՒՄ, ՍԱԿԱՅՆ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ԿԵՆՍԱԳՈՐԾԵԼ ՆԱև ԱՌԱՆՑ ԴՐԱ։ ԱՅԴՊԻՍԻ ՓՈԽՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅԱՆ ՎԱՌ ՕՐԻՆԱԿ ԵՆ ԼՈՒՍԱՍԵՐ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԸ, ՈՐՈՆՔ ԱՃՈՒՄ ԵՆ ԽՈՇՈՐ ԾԱՌԵՐԻ ՀՈՎԱՆՈՒ ՏԱԿ։ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԸ ՏՈՒԺՈՒՄ ԵՆ, ՔԱՆԻ ՈՐ ԱՃՈՒՄ ԵՆ ԱՆԲԱՎԱՐԱՐ ԼՈՒՍԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ, ԱՅՆ ԺԱՄԱՆԱԿ, ԵՐԲ ԾԱՌԻՆ ԴԱ ՈՉ ՎՆԱՍ Է ԲԵՐՈՒՄ, ՈՉ ՕԳՈՒՏ։
Խմելու սոդայի լուծույթի պատրաստումը և կոնցենտրացիայի որոշումը.
Կշռեցինք 5 գրամ սոդա, չափիչ գլանով չափեցինք 100 մլ ջուր, այնուհետև ջուրը լցրեցինք կոլբայի մեջ և պատրաստեցինք լուծույթը։
Նատրիումի հիդրոկարբոնատի ՝ NaHCO³, ջրային լուծույթի պատրաստումը և կոնցենտրացիայի խտության որոշումը։
1. Որոշենք լուծված նյութի սոդայի զանգվածային բաժինը լուծույթում։ w (NaHCO³) = ?% w (NaHCO³) = m (NaHCO³) / m (լուծույթ) * 100% m (լուծույթը) = m (NaHCO³) + m (H²O) R S⁴c = (H²O) = 1 գ/մլ m (H²O) = 100 գ 5 գ / 5 գ + 100 գ * 100 % = 500 / 105 = 4,76%
Որոշել նյութի մոլային բաժինը լուծույթում։ x (NaHCO³) = n (NaHCO³) / n (NaHCO³) + n (H²O) n = m / M Mr (NaHCO³) = 84 Mr (H²O) = 2*1 + 16 = 18 n (NaHCO³) = 5 գ / 84 գ/մոլ = 0,05 մոլ n (H²O) = 100 գ / 18 գ/մոլ = 5,56 մոլ
1.- Ո՞ր տարրերն են ընդգրկված 5֊րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում…
N-Ազոտ , P-Ֆոսֆոր, As-Արսեն, Sb-Ծարիր, Bi-Բիսմութ
2.-Ո՞ր տարրի մոտ է ավելի ուժեղ արտահայտված ոչ մետաղական հատկությունները ազոտի՞.թե `ֆոսֆոր՞. ինչո՞ւ. …
Ավելի մեծ է ազոտինը, քանի որ ֆոսֆորի էլեկտրաբացասականությունը ավելի քիչ է:
3.- Ինչո՞ւ են ազոտը և ֆոսֆորը համարվում կենսական տարրեր…
Քանի որ դրանք շատ կենդանի օրգանիզմների և բույսերի բաղկացուցիչ մաս են կազմում, և կարևոր են ֆիզիոլոգիական պրոցեսների համար:
4.-Ի՞նչ պայմաններ են անհրաժեշտ բույսերի աճման համար…
Ամեն տեսակի բույս ունի իր բարենպաստ պայմանները աճելու համար, բայց հիմնականում հարկավոր է՝ լույս, ջուր, հող, խնամք և այլն…
5.- Ինչո՞ւ են հողին տալիս պարարտանյութեր, ինչպիսի՞ պարարտանյութեր գիտեք….
Պարարտանյութը օգնում է բույսին աճել ավելի արագ և բերքատվությունը բարձրացնել: Ինձ ծանոթ է բուսահողը:
*6. Ւ՞նչ է պարարտանյութը….
Օրգանական, անօրգանական և կենսաբանական նյութեր են, որոնք օգտագործվում են հողի հատկությունները և բույսերի սննդառությունը բարելավելու ու բերքատվությունը բարձրացնելու նպատակով։ Պարարտանյութ կարող է ծառայել օրինակ՝ բանանի կլեպը
Լույսը շատ կարևոր դեր է կատարում մարդու կյանքում: Լույսի շնորհիվ մենք կարողանում ենք ճանաչել մեզ շրջապատող աշխարհը: Լույսն է, որ Արեգակից Երկիր հասնելով մեր մոլորակի վրա կյանքի գոյության համար անհրաժեշտ պայմանններ է ստեղծում:
Իսկ ի՞նչ է լույսը: Լույսի բնույթի վերաբերյալ առաջին գիտական տեսությունը ստեղծել է Իսահակ Նյուտոնը 17 – րդ դարում:
Ըստ Նյուտոնի.Լույսը կազմված է փոքրիկ մասնիկներից ՝ կորպուսկուլներից, որոնք լուսատու մարմինը առաքում է բոլոր ուղղություններով ՝ ճառագայթների երկայնքով:
Գրեթե միաժամանակ, հոլանդացի գիտնական Քրիստիան Հյուգենսը առաջարկել է լույսի ալիքային տեսությունը:
Ըստ Հյուգենսի.Լույսը առաձգական ալիք է՝ լույսի աղբյուրից հեռացող համակենտրոն գնդոլորտների տեսքով:
Վակումում լույսի տարածումը հերքեց լույսի ՝ առաձգական ալիք լինելը: Սակայն 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, էլեկտրամագնիսական ալիքների փորձնական ստացումը, լույսի և էլետրամագնիսական ալիքների արագության համընկնելը, թույլ տվեց Մաքսվելին և Հերցին իրենց աշխատություններում հաստատել լույսի ալիքային բնույթը և լույսը նույնացնել էլետրամագնիսական ալիքի հետ: Լույս կամ տեսանելի ճառագայթում են անվանում 400 − 800ՏՀց (1ՏՀց = 1012 Հց) հաճախության էլեկտրամագնիսական ալիքները, որոնք մարդու մոտ կարող են առաջացնել տեսողական զգայություններ: Տարբեր հաճախությունների ճառագայթումները մարդու մոտ տարբեր գույների զգայություններ են առաջացնում՝ սկսած կարմիրից՝ 400−480ՏՀց, մինչև մանուշակագույն՝ 670 − 800ՏՀց:
Հետագայում Ալբերտ Այնշտայնը՝ ֆոտոէֆեկտի երևույթը բացատրելիս, նորից անդրադարձավ լույսի մասնիկային բնույթին և ցույց տվեց, որճառագայթելիս և կլանվելիս, լույսը իրենից ներկայացնում է լուսային մասնիկների ՝ ֆոտոնների հոսք: Այսպիսով լույսն ունի հատկությունների երկակիություն: Սակայն անկախ այն բանից, թե ինչ բնույթ ունի լույսը ՝ մասնիկների հոսք է, թե էլեկտրամագնիսական ալիք, այն ներկայացվում է որպես ճառագայթներ, որոնք սկսվում են լուսատու մարմնից և տարածվում բոլոր ուղղություններով ՝ ցույց տալով լուսային էներգիայի տարածման ուղղությունը: Տեսանելի տիրույթում ճառագայթող մարմնին անվանում են լույսի աղբյուր: Եթե լույսի աղբյուրի չափերը շատ փոքր են մինչև լուսավորվող մարմին ընկած հեռավորության համեմատ, ապա այն անվանում են լույսի կետային աղբյուր: Լույսի աղբյուրները բաժանվում են նաև բնական և արհեստական աղբյուրների: Լույսի բնական աղբյուրներն են ՝ Արեգակը, աստղերը, կայծակը, լուսատիտիկը և այլն:
Լույսի արհեստական աղբյուրներն են՝ ջերմային աղբյուրները (շիկացման լամպ, գազայրիչի բոց, մոմի լույս և այլն) և ոչ ջերմային աղբյուրները (ցերեկային լույսի լամպ, լուսադիոդ, լազեր, հեռուստացույցի կամ համակարգչի էկրան):
Լույսի աղբյուր կարող են լինել ոչ միայն լուսատու մարմինները, այլև այն մարմինները, որոնք անրադարձնում են իրենց վրա ընկած լույսը բոլոր ուղղություններով, դարռնալով տեսանելի: Այդպիսի աղբյուրներ են՝ Լուսինը, մոլորակները և մեր շուրջը գտնվող բոլոր տեսանելի առարկաները: Լույսի տարածումը համասեռ միջավայրում:Ֆիզիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է լույսի հետ կապված երևույթները, կոչվում է օպտիկա:Օպտիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է լուսային ճառագայթների տարածման օրինաչափությունները՝ հաշվի չառնելոով նրանց ալիքային հատկությունները, կոչվում է երկրաչափական օպտիկա: Երկրաչափական օպտիկայի օրենքներից մի քանիսը հայտնագործվել է լույսի բնույթը պարզելուց շատ առաջ: Այդպիսի օրենքներից է՝ լույսի ուղղագիծ տարածման օրենքը, որը ձևակերպել է հույն գիտնական Էվկլիդեսը՝ մ. թ. ա. երրորդ դարում:
Համասեռ, թափանցիկ միջավայրում լույսն ուղղագիծ է տարածվում:Դրանում կարելի է համոզվել փորձերի օգնությամբ, որոնք հարմար է կատարել լազերային ցուցափայտի արձակած ճառագայթով: Այս կերպ կարող ենք տեսնել, որ ապակե անոթի մեջ լցված ջրում ՝ համասեռ, թափանցիկ միջավայրում, լազերային ճառագայթը տարածվում է ուղիղ գծով:
Լույսի ուղղագիծ տարածման հետևանք են հստակ ստվերները, որոնք ընկնում են անթափանց մարմիններից, երբ դրանք լուսավորվում են լույսի կետային աղբյուրից:
Օրինակ՝ եթե կետային լույսի աղբյուրի և էկրանի միջև անթափանց գունդ տեղադրենք, ապա էկրանի վրա մուգ շրջանի տեսքով ստվեր կհայտնվի: Ստվերն այն տեղն է, որտեղ չի ընկնում լույսի աղբյուրի լույսը:
Եթե լույսի կետային աղբյուրի փոխարեն օգտագործվի ավելի մեծ չափեր ունեցող աղբյուր՝ լամպ, ապա հստակ ստվերի փոխարեն լուսավորված ֆոնին կստանանք ստվեր և կիսաստվեր: Դա ոչ միայն չի հակասում, այլ, ևս մեկ անգամ հաստատում է լույսի ուղղագիծ տարածման օրենքը:
Այն մասում, որտեղ լույս չի ընկնում լամպի և ոչ մի կետից, լիակատար ստվեր է, իսկ այն տիրույթում, որտեղ լույսը միայն որոշ կետերից է ընկնում՝ առաջանում է կիսաստվեր: Հսկայական չափերի ստվեր և կիսաստվեր գոյանում են Արևի և Լուսնի խավարումների ժամանակ: Արևի խավարումն առաջանում այն դեպքում, երբ Լուսինը՝ Երկրի շուրջը իր պտույտի ժամանակ, ամբողջովին կամ մասնակիորեն ծածկում է Արեգակը:
Իսկ, երբ Լուսինն է հայտնվում Երկրագնդի առաջացրած ստվերի կոնի մեջ, ապա տեղի ունենում Լուսնի խավարում:
Լուսնի խավարումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տվել Արիստոտելին ՝ մ. թ. ա. չորրորդ դարում, եզրակացնել, որ Երկիրը գնդաձև է, ինչի վկայությունը Լուսնի վրա Երկրագնդի ստվերի շրջանաձև լինելն է:
1. Արևոտ օրը 5 մ բարձրություն ունեցող տանձենին գցում է 1 մ երկարությամբ ստվեր, իսկ բարդին ՝ 4 մ երկարությամբ ստվեր: Ինչի՞ է հավասար բարդու բարձրությունը: Պատասխանը գրել մետրերով ՝ տասնորդական թվի ճշտությամբ:
5 մ բարձրություն – 1 մ երկարությամբ ստվեր
x – 4 մ երկարությամբ ստվեր
x = 4 * 5 / 1 = 20
Պատ ՝ 20 մ
2. Ուղղաձիգ դրված կես մետրանոց քանոնի ստվերի երկարությունը 0.6 մ է: Դրա օգնությամբ որոշեք տան բարձրությունը, եթե վերջինիս ստվերի երկարությունը 7.2 մ է:
Ցանկացած կենդանի օրգանիզմ մեկուսացված չէ մյուս օրգանիզմների և շրջակա միջավայրի ոչ կենսածին գործոնների ազդեցություններից: Կենդանի օրգանիզմների միջև փոխհարաբերությունները փոխազդեցությունները, ինչպես նաև իրենց ազդեցությունը գոյության պայմանների վրա իրենցից ներկայացնում են կենսածին գործոնների ամբողջություն:
Ոչ կենսածին գործոնները շարքին են դասվում անկենդան մարմինների գործոնները: Առաջին հերթին կլիմայական, հողի հատկությունները վյալ տարածքի ռելիեֆը, քամիները և այլն:
Կենսածին գործոնները կենդանի օրգանիզմների միջև բոլոր հնարավոր փոխազդեցություններն են:
Մարդածին գործոնները մարդկային գործոնների բոլոր ձևերն են, որոնք փոխում են կենդանի օրգանիզմների միջավայրի գոյության պայմանները
Չեզոք փոխազդեցությունը դիտվում է այն դեպքում, երբ էկոլոգիական համակարգը կազմող տեսակներն անմիջականորեն չեն փոխազդում: Չեզոքության օրինակ կարող են ծառայել բույսերն ու գիշատիչների միջև փոխհարաբերությունները:
Մրցակցության փոխազդեցությունը ձագում է, երբ համատեղ ապրող տեսակները հավակնում և օգտագործում են միևնույն պաշարները, որոնք սահմանափակ են: Պաշարները կարող են լինել ինչպես սննդային, այնպես էլ այլ բնույթի:
Տարբեր տեսակների օրգանիզմների միջև փոխօգտակար, փոխշահավետ փոխազդեցությունները կոչվում եբ սիմբիոզ: Սիմբիոզի ամենահայտնի օրինակներից է միջատների միջոցով բույսերի ծաղիկների փոշոտումը, որի ընթացքում միջատները սնվում են նեկտարով։
Սիմբիոզի դրսևորում է նուտուալիզմը, որի դեպքում տեսակների միջև կապն այնքան սերտ է, որ առանց իրար դրանք այլևս գոյություն ունենալ չեն կարող, օր՝. քարքարոսը, որի մարմինը բաղկացած է երկու օրգանիզմից՝ սնկից և ջրիմուռից: Սունկը ջրիմուռի համար ծառայում է որպես գրունտ, որի վրա աճում է և նրան մատակարարում է հանքային տարրեր, փոխարենը ջրիմուռը սնկին ապահովվում է լուսասինթեզի ժամանակ, սինթեզած սննդանյութով: Եթե սնկի և ջրիմուռի այս տեսակներին առանձնացնենք, ապա առանց իրար, առանց համատեղ կեցության նրանք գոյություն ունենալ չեն կարող:
Один из старейших памятников Тегерана, ранее входил в Цитадель Тегерана. Раньше дворец был резиденцией одного из знатных иранских родов, сейчас там располагается музей со множеством редких экспонатов и библиотека, где хранятся ценные рукописи. Название сооружения переводится как «дворец роз». Он был возведен в XVI в. во время царствования Тахмаспа I и с тех пор много раз перестраивался.
Бехистунская надпись
Изображение с клинописью, характерной для времен Двуречья, высеченное на скале Бехистун. Надпись была создана по приказу царя Дария I в VI в. до н.э. Она изображает триумф властителя над мятежными князьями. Письмена нанесены на трех языках: аккадский, древнеперсидский и эламский.
Երվանդ Ղազարյան 