Ավետիք Իսահակյան և Եղիշե Չարենց

Կենտկոմում կազմվում էր Եղիշե Չարենցի ժողովածուն: Հանրապետությունը պատրաստվում էր նշելու իր մեծ զավակի 60 – ամյակը: Ժողովածուն կազմելիս մի նուրբ հարց առաջացավ: Ինչպես վարվել Եղիշե Չարենցի «էլեգիա գրված Վենետիկում» պոեմի հետ, ուր հեղինակը քննադատում էր Ավետիք Իսահակյանին, նրա հին և, այսպես կոչված, մանր – բուրժուական հայացքները: Որոշվեց ձեռնպահ մնալ այդ գործից: Լուրը հասել էր նաև Ավետիք Իսահակյանին, ում արձագանքը դեպքի վերաբերյալ բուռն էր: Մի օր, երբ տեղեկացան, որ Վարպետը Կենտկոմ է գալիս, դիմավորելու գնաց Կենտկոմի առաջին քարտուղար Սուրեն Թովմասյանը, ով Վարպետին ուղեկցեց իր սենյակ, որտեղ էլ տեղի ունեցավ մեկժամանոց հանդիպումը: Սուրեն Թովմասյանը հանդիպումից հետո մյուսների հետ զրույցում նշեց, որ Վարպետը խոր վիրավորանք է ապրում ժողովածուից դուրս եկած ստեղծագործության պատճառով: Նա նշել էր, որ Չարենցն իր գնահատականներում միանգամայն ճիշտ է, և ստեղծագործության հանման դեպքում խիստ վիրավորանք պատճառած կլինեն ութսունամյա ծերուկին: Որոշվեց վերականգնել ստեղծագործությունը:

Չարենցի դեմ սկսված հալածանքներից ու կալանքներից հետո երկու մեծ հայ գրողների հանդիպումները չեն դադարել: Չարենցը կյանքի վերջին ամիսներին կալանքի տակ էր, սակայն Ավետիք Իսահակյանն ու ընտանիքի անդամները փորձում էին կապը պահել: Իսահակյանի հարսը ՝ դերասանուհի Բելլա Իսահակյանը ձերբակալությունից առաջ գնում է Չարենցին տեսակցության: Հանդիպման ավարտին Չարենցը խնդրում է փոքր ինչ սպասել: Նա հայացքը գցում է իր սեղանին եղած արձանիկներին, վերցնում Չինական օճառաքարե արձանիկն ու մեխով դրա տակ փորագրում. «Սիրելի Ավետիքին, Չարենց , 24 / VI 1937 թ.»: Սա համարվում է Չարենցի հրաժեշտի նվերն Իսահակյանին:

Ժամանակակիցներից Ավետիք Իսահակյանը միակն էր, որ չվախեցավ Չարենցի հետ հանդիպելուց, ով Հայաստան գալուց հետո ՝ 1936 թվականին դեկտեմբերին, մինչև Չարենցի ձերբակալությունը մշտապես հանդիպում էր նրա հետ: Նրանց սերտ բարեկամությունը հաստատվել է 1924 թվականին: Երբ Իսահակյանը, որպես քաղաքական վտարանդի, 1920 թվականից մշտապես ապրում էր Վենետիկում, իսկ երիտասարդ, բայց հայտնի Չարենցը կյանքում առաջին անգամ ստեղծագործական գործուղման էր ուղարկվել Եվրոպայի մշակութային կենտրոններ: Առաջինը նա մեկնեց Իսահակյանի բնակավայր ՝ Վենետիկ: Վարպետը ծանր էր տանում Չարենցի ձերբակալությունը: Այն տան պատշգամբից, որտեղ ապրում էր այն տարիներին, երևում էր Չարենցի տան տանիքը: Տների արանքում աղմկում էր այն այգին, որտեղ մինչ ուշ գիշեր շրջում էին Իսահակյանն ու Չարենցը նրա տնային կալանքի ժամանակ: Նրանց անպայմանորեն ուղեկցում էր Իսահակյանի սիրելի շունը ՝ «Ջեկի» անունով սերտերը: Տարիներ անց, Իսահակյանը բացեց 1937 թվականի հոկտեմբերին Իզաբելայի վերջին այցելության գաղտնիքը: Երբ Իզաբելան բանտում ստացել է Չարենցի սպիտակեղենը ՝ լվանալու համար, պահնորդներից մեկը գաղտնի նրան է փոխանցել Չարենցի նամակը, որը նախատեսված էր Իսահակյանի համար և գրված էր մատիտով, սպիտակ թաշկինակի վրա: Այդ նամակն էր բերել Իզաբելան, որը Չարենցը պահում էր որպես ամենաթանկ մասունք, հազվադեպ ցույց տալով ամենահուսալի մարդկանց: Այդ թաշկինակն այսօր էլ պահվում է Իսահակյան ընտանիքի ձեռագրերի հավաքածուում: Թաշկինակի գլխավոր արժեքն այն էր, որ նրա վրա գրված էր Չարենցի վերջին բանաստեղծությունը, որը նվիրված էր Իսահակյանին:

Չարենցը գրում է. «Սիրելի Ավետիք, ներքևում երգում էին քո երգը, սիրտս լցվեց, և ես գրեցի հետևյալ ստիխը. ընդունիր իբրև ձոն և ողջույն»:

Որքան գնում – այնքան խոնարհ,

Այնքան անհուն և այնքան ջերմ

Ես խոնարհում եմ քո առջև

Ե´վ սեր, և´ սիրտ, և´ քնար:

Արդեն ցնորք է անհնար`

Ունենալ երգ այնքան նայիվ,

Որ հմայե երեխային

Եվ ծերունու սրտում մնա:

Սիրտդ կարող է վեհանալ,

Որ անսալով նրա սրտին`

Երգ ես տվել ժողովրդին,

Որ իր երգով անմահանա:

Ա~խ, կուզեի ես ունենալ

Գոնե մի երգ այնքան ջերմին,

Որ գրեի խուղիս որմին –

Եվ նա հավետ այնտեղ մնար:

Եվ սերունդենր այսպես գային,

Եվ կարդային խուղիս որմին

Սրտիս միակ երգը ջերմին,-

Եվ երգս այդ ես քեզ տայի:

Բանաստեղծությանը հաջորդում է նրա վերջին խոստովանությունը, որ ոգով պայծառ է և առույգ, սակայն միակ հոգեպես ընկճող և հոշոտող հարցը ընտանիքի հոգսն է, որն էլ թողնում է ալլահին և հայ ժողովրդին:

Homework

A. Complete using a, an or the.

1.We had a really good science lesson at school today.

2. I found an unsual insect on the wall outside our school.

3. It’s your birthday next week. Are you going to have a party?

4. We waited for hours, but we finally saw the Queen.

5. Why don’t we listen to the radio?

6. Have you got a euro I could borrow?

7. Mum has gone to the bank, but she’ll be back soon.

8. Where have you been? I’ve been waiting for over an hour!

B. Write an article in each gap where necessary. If an article is not necessary, put a dash (-).

I had a really bad day on Tuesday. I bought a new game on CD – ROM for my computer, but the game didn’t work properly. I took it back to the shop on – North Street, but the manager blamed me! He pointed the scratch on the CD – ROM and said I’d done it. I couldn’t believe it! I had to buy a new one.

C. Circle the extra word in each sentence.

1.Do you think we will ever send a person to the Mars?

2. When you go to the London, don’t forget to see the London Eye.

3. When we use the cars, we damage the environment.

4. I’m not telling a lies! It’s the truth.

5. I’m looking for a teacher who can teach me the German.

6. Ray needs a warm hat and a new coat for his visit to the Russia.

7. Dad has gone to work and forgotten the car keys.

8. Some people have an unusual pets, such as lions or tigers.

D. In each sentence there is a word missing. Put an arrow to show where the missing word should go and write the word.

1.English music was popular in America in 1960s.

The English music was popular in America in 1960s.

2. Would you prefer to read book or watch a television?

Would you prefer to read a book or watch a television?

3. We had maths at school yesterday and our teacher gave us surprise test!

We had maths at school yesterday and our teacher gave us a surprise test!

4. Peter joined police and caught ten thieves in his first month!

Peter joined the police and caught ten thieves in his first month!

5. Gordon wanted to be writer, so he studied English at university.

Gordon wanted to be a writer, so he studied English at university.

6. Suddenly, two UFOs appeared in sky over Washington.

Suddenly, two UFOs appeared in the sky over Washington.

E. Rewrite the sentences correctly, adding articles where necessary.

1.We had great time in USA.

We had a great time in USA.

2. Let’sgo to Belgium for week this summer.

Let’s go to Belgium for a week this summer.

3. Where’s money I gave you on fifteenth of last month?

Where’s the money I gave you on fifteenth of last month?

4. I’d like to join army and become soldier.

I’d like to join the army and become a soldier.

5. For Christmas, I got book, DVD and latest CD by my favourite band.

For Christmas, I got a book, DVD and the latest CD by my favourite band.

6. They say that English drink lot of tea.

They say that the English dirnk a lot of tea.

7. I heard song on radio that I really liked.

I heard a song on the radio that I really liked.

8. Do Japanese and other people in Asia eat chesse?

Do the Japanese and other people in Asia eat chesse?

F. Underline ten mistakes in the dialogue and correct them.

Gary: It’s the lovely day, isn’t it? Let’s walk down to shops and look around.

Helen: That’s an good idea. I’ll just have a look in kitchen and see what we need.

Gary: I got milk yesterday, so we don’t need any more. We might need bread, though.

Helen: Okay. Bread … oh, and the packet of sugar. After shopping, we could go to new market in town centre and see what they have.

Gary: Right. You get your coat and I’ll get car keys.

The correct version

Gary: It’s lovely day, isn’t it? Let’s walk down to the shops and look around.

Helen: That’s good idea. I’ll just have a look in the kitchen and see what we need.

Gary: I got the milk yesterday, so we don’t need any more. We might need – bread, though.

Helen: Okay. Bread … oh, and packet of sugar. After shopping, we could go to the new market in the town centre and see what they have.

Gary: Right. You get your coat and I’ll get the car keys.